Dunajec 3 Regiony
Łącko - Szczawnica - Leśnica

U podnóża Małych Pienin, gdzie potoki Biała i Czarna Woda łączą się w Grajcarek, 2 km od Szczawnicy, stoi biały kościół z charakterystyczną wieżą. Jest to miejsce, gdzie historia łemkowskiej kultury spotyka się ze współczesną ochroną przyrody. Świątynia kryje nie tylko cenne zabytki, ale też największą w Polsce kolonię podkowca małego.

Od drewnianej cerkwi do murowanej świątyni

W roku 1798 wzniesiono murowaną cerkiew w stylu józefińskim opartym na austriackich urzędowych wzorcach z czasów reform cesarza Józefa II.

Do budowy wykorzystano lekki, porowaty trawertyn z Wyżnych Rużbachów ten sam materiał posłużył przy rozbudowie kościoła św. Mikołaja w Starej Lubowli. W 1946 roku cerkiew przejął kościół rzymskokatolicki. Utworzono parafię w Szlachtowej z kościołem filialnym w Jaworkach pw. św. Jana Chrzciciela.

Skarby cerkiewnego wnętrza

Najcenniejszym elementem wyposażenia jest rokokowy ikonostas z końca XVIII wieku z ikoną św. Jana Chryzostoma. Sklepienie i ściany zdobi polichromia z roku 1926 autorstwa Andrija Demkowicza, która przedstawia przedstawiająca m.in. Zwiastowanie, Pokłon Trzech Króli, Chrzest i Zmartwychwstanie Pańskie.

Nietoperze pod ochroną

Na strychu budynku odkryto w latach 90. największą wówczas w Polsce kolonię rozrodczą podkowca małego ok. 120–130 osobników. Podkowiec mały to jeden z najmniejszych polskich nietoperzy: długość ciała wynosi ok. 40 mm, waga 3–10 g, a rozpiętość skrzydeł do 250 mm. Charakteryzuje się szarobrązowym futerkiem, szpiczastymi uszami i naroślą na nozdrzach w kształcie podkowy. Po zmroku można obserwować, jak wylatuje na żer spod kościelnego dachu.

Ochrona zabytku i przyrody

W latach 1996–1997 w ramach ochrony nietoperzy, przeprowadzono remont strychu, wymieniając poszycie i część więźby. Użyto bezpiecznych dla środowiska środków do impregnacji drewna. W roku 2006 zamontowano platformę na guano, zabezpieczono wloty, a obok ustawiono tablicę informacyjną. Dziś kościół w Jaworkach to unikalny przykład połączenia ochrony dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego. Jest częścią Szlaku Podkowca – dziesięciu miejsc w Polsce, gdzie ten rzadki gatunek zakłada kolonie.

Informacje praktyczne

Kościół można zwiedzać przed i po mszach świętych. Przez cały dzień otwarty jest przedsionek z widokiem na wnętrze. Przy świątyni znajduje się duży, bezpłatny parking. Harmonogram nabożeństw dostępny jest na stronie parafii w Szlachtowej.

Latem, tuż po zachodzie słońca, warto stanąć przed świątynią, by zobaczyć nietoperze wylatujące na żer. To cichy i niezwykły spektakl natury.